Microdosering van ketamine: feiten en mythes

Microdosering van ketamine: wat weten we echt?

Microdosering is een term die de afgelopen jaren steeds vaker opduikt in gesprekken over psychoactieve stoffen. Het concept is vooral bekend geworden door microdosering van psilocybine (het werkzame bestanddeel in paddo's) en LSD, waarbij mensen zeer kleine hoeveelheden van deze middelen innemen met als doel hun stemming, creativiteit of concentratie te verbeteren. Inmiddels wordt het idee van microdosering ook toegepast op ketamine. Online zijn talloze verhalen te vinden van mensen die beweren baat te hebben bij het regelmatig innemen van hele kleine hoeveelheden ketamine. Maar wat zegt de wetenschap hier eigenlijk over? En wat zijn de risico's? In dit artikel zetten we de beschikbare feiten op een rij.

Wat wordt bedoeld met microdosering?

Microdosering verwijst in het algemeen naar het innemen van een psychoactieve stof in een hoeveelheid die zo klein is dat er geen merkbare acute psychoactieve effecten optreden. Het doel is niet om 'high' te worden of een trip te ervaren, maar om subtiele veranderingen in het functioneren te bewerkstelligen over een langere periode. Bij stoffen als psilocybine wordt vaak gesproken over een tiende van een reguliere hoeveelheid.

Bij ketamine is het concept van microdosering minder duidelijk afgebakend. Ketamine heeft een breed scala aan effecten die afhangen van de hoeveelheid: van milde ontspanning en lichte dissociatie bij lagere hoeveelheden tot volledige dissociatie en bewustzijnsveranderingen bij hogere hoeveelheden. Wat sommige mensen microdosering noemen, kan in de praktijk nog steeds merkbare effecten veroorzaken. Er is geen wetenschappelijke consensus over wat precies een 'microdosis' ketamine inhoudt.

Het verschil met klinische lage-dosisbehandeling

Het is belangrijk om een helder onderscheid te maken tussen wat online wordt gepromoot als microdosering en de klinische toepassing van ketamine bij lagere hoeveelheden. In de medische wereld wordt ketamine soms in relatief lage hoeveelheden toegediend voor de behandeling van therapieresistente depressie. Dit gebeurt onder strikt medisch toezicht, met nauwkeurig afgemeten hoeveelheden die worden toegediend via een infuus of als esketamine neusspray (Spravato).

Bij deze klinische behandeling is er wel degelijk sprake van merkbare effecten. Patienten ervaren vaak dissociatieve verschijnselen en worden daarom na de behandeling geobserveerd. De hoeveelheden die in de klinische setting worden gebruikt, zijn gebaseerd op uitgebreid wetenschappelijk onderzoek en worden nauwkeurig gecontroleerd. Dit verschilt fundamenteel van zelfmedicatie, waarbij iemand zonder medische begeleiding een ongecontroleerde hoeveelheid ketamine inneemt (Aan het Rot et al., 2012).

De verwarring ontstaat doordat sommige aanbieders en online bronnen de term 'microdosering' gebruiken voor wat in werkelijkheid een lage-dosisbehandeling is. Dit taalgebruik kan de indruk wekken dat het om iets onschadelijks gaat, terwijl elke vorm van ketaminegebruik risico's met zich meebrengt.

Wat zegt de wetenschap?

Er is op dit moment zeer weinig wetenschappelijk onderzoek naar microdosering van ketamine in de strikte zin van het woord. De meeste studies naar ketamine bij depressie gebruiken hoeveelheden die duidelijk merkbare effecten veroorzaken. Er zijn geen gerandomiseerde, gecontroleerde studies gepubliceerd die specifiek de effecten van sub-perceptuele hoeveelheden ketamine onderzoeken bij gezonde personen of bij mensen met psychische klachten.

De beweringen die online circuleren over de voordelen van het microdoseren van ketamine zijn voornamelijk gebaseerd op anekdotisch bewijs: persoonlijke verhalen en ervaringen van individuele gebruikers. Hoewel deze verhalen waardevol kunnen zijn als startpunt voor onderzoek, vormen ze geen bewijs voor werkzaamheid. Het placebo-effect speelt bij dit soort zelfexperimenten een grote rol. Onderzoek naar microdosering van andere stoffen, zoals psilocybine, heeft laten zien dat een aanzienlijk deel van de gerapporteerde voordelen kan worden verklaard door het placebo-effect (Szigeti et al., 2021).

Bovendien is de farmacologie van ketamine complex. Het middel wordt snel door het lichaam afgebroken (de halfwaardetijd is slechts twee tot drie uur). De metaboliet norketamine, die ook een zekere activiteit op de NMDA-receptor heeft, heeft een langere halfwaardetijd maar een zwakkere werking. Het is onduidelijk of de hoeveelheden die bij microdosering worden ingenomen voldoende zijn om enige farmacologisch relevante werking te hebben op de NMDA-receptoren.

Risico's van zelfmedicatie

Los van de vraag of microdosering van ketamine werkt, zijn er belangrijke risico's verbonden aan zelfmedicatie met ketamine. Het eerste en meest voor de hand liggende risico betreft de hoeveelheid. Zonder professionele begeleiding en nauwkeurige meetapparatuur is het bijzonder moeilijk om een consistente, kleine hoeveelheid ketamine af te meten. De zuiverheid van illegaal verkregen ketamine varieert sterk en het middel kan verontreinigd zijn met andere stoffen, wat het risico op onverwachte effecten en gezondheidsschade vergroot.

Ten tweede is er het risico op geleidelijke escalatie. Wat begint als een poging om kleine hoeveelheden te gebruiken, kan na verloop van tijd uitgroeien tot frequenter en groter gebruik. Tolerantieopbouw, zoals beschreven in ons artikel over dat onderwerp, kan ertoe leiden dat de gebruiker geleidelijk meer gaat innemen om effect te ervaren. Dit proces kan sluipend verlopen en is een bekende route naar problematisch gebruik.

Ten derde missen mensen die zelfmedicatie toepassen de medische screening en begeleiding die bij klinische behandelingen standaard is. Ketamine is niet geschikt voor iedereen. Mensen met bepaalde hart- en vaatziekten, psychotische stoornissen of een voorgeschiedenis van verslaving lopen extra risico's bij het gebruik van ketamine. Zonder medische beoordeling worden deze risicofactoren niet geidentificeerd.

Veelgehoorde mythes

Mythe: "Microdosering van ketamine is veilig omdat het zo'n kleine hoeveelheid is." De realiteit is dat er geen bewijs is dat zeer lage hoeveelheden ketamine bij herhaald gebruik veilig zijn op de lange termijn. Zelfs bij lage hoeveelheden kunnen er effecten optreden op de blaas, de lever en de hersenen, zeker bij regelmatig gebruik over langere tijd. De grens tussen een 'veilige' en een schadelijke hoeveelheid is niet vastgesteld voor zelfmedicatie.

Mythe: "Ketamine wordt ook als medicijn gebruikt, dus het is veilig om zelf te gebruiken." Dit argument wordt vaak gehoord, maar het gaat voorbij aan de cruciale rol van medisch toezicht. Veel geneesmiddelen zijn effectief en relatief veilig onder medische begeleiding, maar potentieel gevaarlijk bij ongecontroleerd gebruik. Morfine, insuline en bloedverdunners zijn daar bekende voorbeelden van. Het feit dat ketamine medicinaal wordt ingezet, zegt niets over de veiligheid van zelfmedicatie.

Mythe: "Microdosering kan depressie genezen." Er is geen wetenschappelijk bewijs dat microdosering van ketamine depressie kan genezen of effectief kan behandelen. De klinische onderzoeken naar ketamine bij depressie gebruiken gecontroleerde hoeveelheden die merkbare effecten veroorzaken en worden gecombineerd met professionele begeleiding. Het is niet correct om deze resultaten te extrapoleren naar zelfmedicatie met ongecontroleerde, vermoedelijk lagere hoeveelheden.

Mythe: "Er zijn geen bijwerkingen bij microdosering." Elk gebruik van ketamine, ongeacht de hoeveelheid, kan bijwerkingen hebben. Bij lagere hoeveelheden kunnen subtielere effecten optreden die niet direct worden herkend als bijwerkingen, zoals lichte veranderingen in concentratie, reactietijd of stemming. Op de langere termijn kunnen herhaalde blootstelling aan zelfs kleine hoeveelheden bijdragen aan tolerantieontwikkeling en mogelijk aan orgaanschade.

De rol van het internet en sociale media

Het internet en sociale media spelen een grote rol in de verspreiding van informatie over microdosering van ketamine. Op platforms als Reddit, TikTok en YouTube delen gebruikers hun ervaringen, vaak in positieve bewoordingen. Hoewel het delen van ervaringen op zichzelf niet verkeerd is, is er een gebrek aan nuance en wetenschappelijke onderbouwing in veel van deze berichten. Positieve ervaringen worden vaker gedeeld dan negatieve, wat een vertekend beeld geeft (selection bias).

Daarnaast zijn er commerciele belangen in het spel. In sommige landen, met name de Verenigde Staten, worden ketamineproducten voor thuisgebruik aangeboden door commerciele bedrijven. Deze bedrijven hebben er financieel belang bij om ketamine te presenteren als veilig en effectief voor zelfmedicatie. Het is belangrijk om informatie van dit soort bronnen kritisch te beoordelen.

Wat als je psychische klachten hebt?

Als je te maken hebt met depressie, angst of andere psychische klachten, is het begrijpelijk dat je op zoek gaat naar oplossingen. De verleiding om iets te proberen dat online als wondermiddel wordt gepresenteerd, kan groot zijn, zeker als andere behandelingen niet voldoende hebben geholpen. Toch is het sterk aan te raden om professionele hulp te zoeken in plaats van te experimenteren met zelfmedicatie.

In Nederland zijn er goede behandelmogelijkheden voor psychische klachten. De huisarts is het eerste aanspreekpunt en kan doorverwijzen naar een psycholoog, psychiater of een gespecialiseerde instelling. Voor therapieresistente depressie zijn er inmiddels klinieken die esketaminebehandeling aanbieden onder medisch toezicht, waarbij de effectiviteit en veiligheid worden gemonitord.

Het is ook mogelijk om anoniem informatie in te winnen. De Drugs Infolijn (0900-1995) biedt informatie en advies. Bij psychische crisis kun je contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113) of je huisarts.

Microdosering van ketamine is een onderwerp dat veel interesse wekt, maar waar de wetenschap op dit moment simpelweg onvoldoende over weet om conclusies te trekken. De beweringen die online worden gedaan, lopen ver vooruit op het beschikbare bewijs. Tot er degelijk onderzoek is uitgevoerd, is voorzichtigheid geboden en is zelfmedicatie af te raden.