Hoe verloopt een ketamine-infuus behandeling?

Van verwijzing tot infuus: de volledige procedure

Ketamine-infuus is een behandeling die in Nederland wordt toegepast bij mensen met een ernstige depressie die niet reageert op standaardbehandelingen. Het gaat om intraveneuze toediening van een lage dosis ketamine onder medisch toezicht. De behandeling vindt plaats in een kliniek of ziekenhuissetting. In dit artikel beschrijven we hoe de procedure in de praktijk verloopt, inclusief bijwerkingen en beperkingen.

Stap 1: Verwijzing en screening

Je kunt niet op eigen initiatief een ketamine-infuus krijgen. De route begint bij de huisarts of behandelend psychiater, die doorverwijst naar een kliniek die ketaminebehandelingen aanbiedt. In Nederland zijn dat onder andere het UMCG in Groningen en een aantal gespecialiseerde GGZ-klinieken.

Voordat je in aanmerking komt, vindt er een uitgebreide screening plaats. De psychiater beoordeelt of je voldoet aan de criteria voor therapieresistente depressie. Dat betekent dat je minimaal twee adequate behandelingen met antidepressiva hebt gehad die onvoldoende resultaat opleverden. Daarnaast wordt gekeken naar contra-indicaties:

• Onbehandelde hoge bloeddruk (ketamine verhoogt de bloeddruk tijdelijk)
• Actieve psychose of een voorgeschiedenis van psychotische stoornissen
• Ernstige hartproblemen
• Verhoogde hersendruk
• Actieve verslavingsproblematiek, met name als het ketamine betreft
• Zwangerschap

Er wordt bloedonderzoek gedaan en er wordt gevraagd naar je medische voorgeschiedenis, medicijngebruik en psychische klachten. Dit intakegesprek duurt meestal een tot twee uur.

Stap 2: Voorbereiding op de sessie

Als je geschikt wordt bevonden, krijg je instructies voor de dag van de behandeling. De meeste klinieken vragen om minimaal vier uur voor de sessie niet te eten en twee uur niet te drinken. Dit heeft te maken met het risico op misselijkheid tijdens het infuus.

Je krijgt het advies om comfortabele kleding te dragen en iemand te regelen die je na afloop naar huis brengt. Na een ketamine-sessie mag je niet zelf autorijden. De meeste klinieken raden ook aan om de rest van de dag geen zware activiteiten te plannen.

Stap 3: De sessie zelf

Je neemt plaats in een behandelstoel of op een bed in een rustige kamer. Een verpleegkundige brengt een infuuslijn aan, meestal in de arm. Voordat het infuus wordt gestart, worden je bloeddruk, hartslag en zuurstofsaturatie gemeten.

Het infuus bevat een lage dosis ketamine, veel lager dan wat bij narcose of recreatief gebruik wordt genomen. De standaarddosering is circa 0,5 mg per kilogram lichaamsgewicht, toegediend over 40 tot 60 minuten. Dit is een sub-anesthetische dosering: je raakt niet bewusteloos, maar je kunt wel duidelijke effecten ervaren.

Tijdens het infuus word je continu gemonitord. Een verpleegkundige of arts is de hele sessie aanwezig of direct beschikbaar. Bloeddruk en hartslag worden elke 10 tot 15 minuten gecontroleerd. Als de bloeddruk te sterk stijgt, kan de infuussnelheid worden aangepast of het infuus worden gestopt.

Wat voel je tijdens de sessie?

De effecten beginnen meestal binnen 5 tot 10 minuten na het starten van het infuus. Wat je kunt ervaren:

• Dissociatie: een gevoel van loskoppeling van je lichaam of omgeving. Dit variëert van mild (alsof je "erboven hangt") tot meer intens
• Veranderde waarneming: kleuren kunnen feller lijken, geluiden anders klinken, het gevoel van tijd verandert
• Duizeligheid en een licht gevoel in het hoofd
• Misselijkheid: komt bij een deel van de mensen voor, soms wordt preventief een anti-misselijkheidsmiddel gegeven
• Wazig zien of dubbelzien
• Verhoogde bloeddruk en hartslag

De dissociatieve effecten worden door sommige mensen als onprettig ervaren en door anderen als neutraal of zelfs interessant. Aan het Rot et al. (2010) beschreven in hun onderzoek dat de meeste deelnemers de ervaring als draaglijk beschouwden, maar dat een klein percentage de sessie als onaangenaam ervoer. De kliniek waar je behandeld wordt, bespreekt dit vooraf met je.

Stap 4: Herstelperiode

Na het infuus blijf je nog 30 tot 60 minuten in de kliniek. De dissociatieve effecten nemen geleidelijk af. De meeste mensen voelen zich binnen een tot twee uur weer grotendeels helder, hoewel een gevoel van vermoeidheid of lichte desoriëntatie de rest van de dag kan aanhouden.

Tijdens de herstelperiode wordt je bloeddruk opnieuw gecontroleerd. Je mag pas vertrekken als de waarden genormaliseerd zijn en je stabiel genoeg bent om te lopen. Je mag die dag niet autorijden, geen zware machines bedienen en geen besluiten nemen die belangrijke gevolgen hebben.

Stap 5: Het vervolg

Een enkele ketamine-infuus sessie is doorgaans niet voldoende. De meeste behandelprotocollen bestaan uit een serie van zes sessies, verspreid over twee tot drie weken. Na de serie wordt het effect geëvalueerd. Bij sommige mensen is het effect na een paar weken merkbaar minder, waarna aanvullende sessies kunnen worden overwogen.

Het is niet ongebruikelijk dat de effecten van de eerste sessies nog niet duidelijk zijn en dat het effect pas na de derde of vierde sessie merkbaar wordt. De psychiater bespreekt na elke sessie hoe het gaat en past het beleid zo nodig aan.

Bijwerkingen en beperkingen

Ketamine-infuus is geen behandeling zonder risico's. Naast de eerder genoemde acute bijwerkingen (dissociatie, misselijkheid, bloeddrukstijging) zijn er bredere aandachtspunten:

• Het effect is niet permanent. Bij veel mensen neemt het antidepressieve effect na weken tot maanden af, waardoor herhaalde sessies nodig kunnen zijn
• Niet iedereen reageert. Ongeveer 30 tot 50 procent van de behandelde patiënten ervaart geen of onvoldoende verbetering
• Langetermijneffecten zijn nog onduidelijk. Het onderzoek naar herhaald medisch ketaminegebruik over langere perioden loopt nog
• Verslavingsrisico. Hoewel het risico bij medisch gebruik onder toezicht laag is, wordt het bij elke behandeling meegewogen
• Kosten. De behandeling wordt niet in alle gevallen vergoed door de zorgverzekeraar. Dit verschilt per kliniek en per situatie

Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt dat ketamine bij intraveneus gebruik bekende bijwerkingen heeft, waaronder psychotomimetische effecten (symptomen die lijken op een psychose), bloeddrukstijging en leverfunctiestoornissen. Bij medisch gebruik in lage dosering zijn deze risico's beperkt, maar ze worden actief gemonitord.

Voor wie is deze behandeling?

Ketamine-infuus is geen eerstelijnsbehandeling. Het is bedoeld voor mensen met een ernstige, therapieresistente depressie die niet voldoende baat hebben gehad bij andere behandelingen. De beslissing om ketamine in te zetten, wordt altijd genomen door een psychiater in overleg met de patiënt. Of deze behandeling passend en veilig is, hangt af van je persoonlijke situatie en kan alleen door een bevoegd behandelaar worden beoordeeld.