Ketamine en autorijden: de risico's

Waarom ketamine en verkeer niet samengaan

Autorijden vereist een combinatie van vaardigheden die ketamine stuk voor stuk aantast: snel reageren, afstand inschatten, je omgeving waarnemen en beslissingen nemen in fracties van seconden. Ketamine is een dissociatief anestheticum. Dat betekent dat het een gevoel van loskoppeling veroorzaakt tussen je lichaam en je omgeving. Precies die verbinding is wat je nodig hebt achter het stuur.

Het maakt niet uit of iemand een lage of hoge hoeveelheid heeft gebruikt. Zelfs bij kleinere hoeveelheden zijn de effecten op de rijvaardigheid aantoonbaar. Dat maakt ketamine in het verkeer bijzonder riskant, ook voor mensen die denken dat ze "er nog wel tegen kunnen".

Effecten op het lichaam en de hersenen

Ketamine beïnvloedt meerdere functies die voor veilig rijden onmisbaar zijn:

Reactietijd: Ketamine vertraagt de signaaloverdracht in de hersenen door de NMDA-receptoren te blokkeren. Je reactietijd neemt toe, wat betekent dat je later reageert op een plotseling remmende auto, een overstekende fietser of een verkeerslicht dat op rood springt. Bij een snelheid van 50 km/u leg je in een seconde bijna 14 meter af. Elke fractie vertraging telt.

Coördinatie en motoriek: Ketamine verstoort de fijne motoriek en de grove coördinatie. Sturen, schakelen, gas geven en remmen vereisen precieze bewegingen. Onder invloed van ketamine worden bewegingen minder nauwkeurig en trager. Bij hogere hoeveelheden kan iemand niet eens meer rechtop lopen, laat staan een auto besturen.

Waarneming en ruimtelijk inzicht: Ketamine vervormt de waarneming. Afstanden worden verkeerd ingeschat, objecten kunnen groter of kleiner lijken dan ze zijn, en het gezichtsveld kan vernauwd zijn. De dissociatieve effecten maken dat de omgeving onwerkelijk aanvoelt, alsof je door een film kijkt in plaats van dat je er zelf deel van uitmaakt.

Concentratie en oordeelsvermogen: Het vermogen om je aandacht te verdelen over meerdere dingen tegelijk, wat in het verkeer continu nodig is, wordt sterk verminderd. Daarnaast beïnvloedt ketamine het oordeelsvermogen. Mensen overschatten hun eigen capaciteiten en onderschatten risico's, wat ertoe kan leiden dat ze achter het stuur gaan zitten terwijl ze daar absoluut niet toe in staat zijn.

Dissociatie achter het stuur

Het meest kenmerkende effect van ketamine, de dissociatie, maakt rijden niet alleen gevaarlijk maar vrijwel onmogelijk. Bij dissociatie ervaar je een ontkoppeling van je lichaam en je omgeving. In ernstige gevallen, bij een zogeheten k-hole, ben je je volledig niet meer bewust van wat er om je heen gebeurt. Maar ook milde dissociatie is al voldoende om het verkeer niet meer veilig te kunnen beoordelen. Je bent er letterlijk "niet helemaal bij", terwijl je een voertuig van meer dan duizend kilo bestuurt.

Hoe lang beïnvloedt ketamine je rijvaardigheid?

De acute effecten van ketamine duren, afhankelijk van de manier van gebruik, tussen de 30 minuten en enkele uren. Bij snuiven zijn de effecten na 45 tot 90 minuten grotendeels uitgewerkt. Bij intramusculair gebruik kan het iets langer duren.

Maar de na-effecten zijn minstens zo relevant voor de rijvaardigheid. Na het uitwerken van de acute effecten kunnen tot 24 uur cognitieve restverschijnselen optreden: verminderde concentratie, trager denken, een wazig gevoel en verminderde reactiesnelheid. Het Trimbos-instituut en het RIVM adviseren om na ketaminegebruik minimaal 24 uur niet te rijden. Dit is een minimum: bij intensief gebruik of bij combinatie met andere middelen kan het langer duren voordat je veilig kunt deelnemen aan het verkeer.

De Nederlandse wetgeving

Rijden onder invloed van drugs is strafbaar op grond van de Wegenverkeerswet 1994, artikel 8. Sinds 1 juli 2017 geldt in Nederland een drugsbeleid voor het verkeer met specifieke grenswaarden voor een aantal stoffen. Ketamine valt niet onder de stoffen waarvoor een specifieke grenswaarde in het bloed is vastgelegd, maar dat betekent niet dat je vrijuit gaat.

De Wegenverkeerswet kent namelijk ook een algemene bepaling: het is strafbaar om een voertuig te besturen terwijl je verkeert "onder zodanige invloed van een stof" dat je niet in staat moet worden geacht het voertuig naar behoren te besturen. Dit geldt voor alle bewustzijnsbeïnvloedende middelen, dus ook voor ketamine. De politie kan je aanhouden op basis van rijgedrag en een arts of verpleegkundige kan bloed afnemen voor onderzoek.

Detectie en handhaving

Bij verdenking van drugsgebruik in het verkeer voert de politie eerst een speekselstest uit. De huidige sneltesten zijn primair gericht op stoffen als THC, cocaïne, amfetaminen en opiaten. Ketamine wordt niet door alle standaard speekseltesten gedetecteerd. Maar als het rijgedrag aanleiding geeft tot verdenking, kan de politie altijd een bloedonderzoek laten uitvoeren, en daarin is ketamine wel aantoonbaar.

Ketamine is in bloed doorgaans tot 24 tot 48 uur na gebruik detecteerbaar, afhankelijk van de hoeveelheid en de frequentie van gebruik. In urine kan norketamine, een afbraakproduct, tot enkele dagen na gebruik worden aangetoond.

Straffen en consequenties

De straffen voor rijden onder invloed van drugs in Nederland zijn aanzienlijk:

• Rijbewijs invordering: De politie kan ter plekke je rijbewijs innemen. Het Openbaar Ministerie beslist vervolgens over verdere invordering. Bij een eerste overtreding kan het rijbewijs voor langere tijd worden ingehouden.
• Strafrechtelijke vervolging: Rijden onder invloed is een misdrijf. De maximumstraf is een gevangenisstraf van drie maanden of een geldboete van de derde categorie. Bij een ongeluk met letsel of dood liggen de straffen aanzienlijk hoger.
• CBR-onderzoek: Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) kan een onderzoek naar de rijgeschiktheid opleggen. Dit omvat een psychiatrisch onderzoek en soms een verplicht educatief programma. De kosten zijn voor eigen rekening en bedragen honderden euro's.
• Rijontzegging: De rechter kan een rijontzegging opleggen van maanden tot jaren, afhankelijk van de ernst van het vergrijp en eventuele eerdere overtredingen.
• Strafblad: Een veroordeling voor rijden onder invloed leidt tot een strafblad, wat gevolgen kan hebben voor werk, verzekeringen en reizen naar bepaalde landen.

Na een medische ketaminebehandeling

Ook wie ketamine in een medische setting ontvangt, mag niet direct na de behandeling autorijden. Klinieken die ketamine-infusen of esketamine neusspray toedienen, vereisen dat patiënten worden opgehaald door iemand anders of een taxi nemen. De richtlijnen schrijven voor dat je na een medische ketaminebehandeling minimaal 24 uur niet zelf rijdt. Dit geldt ook voor het bedienen van machines of het verrichten van andere taken die concentratie en coördinatie vereisen.

Dit is geen voorzorgsmaatregel uit overdreven voorzichtigheid. De cognitieve na-effecten zijn reeel en meetbaar, ook na een gecontroleerde lage hoeveelheid in een klinische setting.