Ketamine op festivals: risico's en schadereductie

De opkomst van ketamine in het nachtleven

Ketamine is de afgelopen jaren steeds zichtbaarder geworden op festivals en in het nachtleven in Nederland. Volgens cijfers van het Trimbos-instituut en de Nationale Drug Monitor is het percentage jongvolwassenen dat ketamine heeft gebruikt de afgelopen tien jaar gestaag gestegen. In het Grote Uitgaansonderzoek van 2023 gaf ruim 16 procent van de ondervraagde uitgaanders aan in het afgelopen jaar ketamine te hebben gebruikt. Dat is een verdrievoudiging ten opzichte van tien jaar geleden.

Die toename heeft meerdere oorzaken. Ketamine is relatief goedkoop in vergelijking met andere drugs, het is breed beschikbaar, en het heeft een kort werkend effect waardoor mensen het als "beheersbaarder" ervaren dan bijvoorbeeld MDMA of amfetamine. Maar die ervaring van beheersbaarheid is bedrieglijk. Een festivalomgeving introduceert risico's die in een rustige thuissituatie niet spelen.

Dit artikel beschrijft de risico's van ketaminegebruik in een festivalomgeving. We geven geen gebruiksinstructies, maar informeren over gevaren en over wat je kunt doen als je ziet dat iemand in de problemen komt.

Waarom een festivalomgeving het risico vergroot

Ketamine is een dissociatief anestheticum. Het veroorzaakt een gevoel van ontkoppeling van je lichaam en omgeving. Bij hogere doseringen kan dat leiden tot de zogeheten k-hole: een toestand waarin je niet meer kunt bewegen, nauwelijks kunt communiceren en het besef van waar je bent en wat er om je heen gebeurt grotendeels verliest. Op een festival, in een drukke menigte, met harde muziek en wisselende temperaturen, is dat een wezenlijk ander risico dan in een veilige thuissituatie.

De specifieke risico's op een festival zijn onder andere:

Valgevaar en letsel

Ketamine tast de motoriek aan. Je coördinatie verslechtert, je evenwicht wordt minder stabiel en je reactievermogen neemt af. Op een festivalterrein met oneffen grond, trappen, hekken en mensenmassa's vergroot dat de kans op vallen. Breuken, hoofdletsel en snijwonden door vallen onder invloed van ketamine worden regelmatig gemeld door EHBO-posten op festivals, zo meldt de Nationale Drug Monitor.

In een k-hole ben je bovendien niet in staat om jezelf op te vangen bij een val. Je spieren werken niet mee, je reflexpijn is verminderd. Mensen in een k-hole die ergens op een open veld of in een tent op de grond liggen, lopen risico op onderkoeling, vertrapping in een drukke situatie of aspiratie als ze moeten overgeven.

Uitdroging en oververhitting

Festivals vinden vaak plaats bij warm weer of in afgesloten ruimtes waar het warm wordt door de massa mensen. Ketamine vermindert het bewustzijn van lichamelijke signalen. Je merkt minder snel dat je te warm bent, te weinig hebt gedronken of dat je lichaam overbelast raakt. In combinatie met dansen en alcohol kan dat leiden tot uitdroging of hittegerelateerde klachten.

Tegelijkertijd heeft ketamine cardiovasculaire effecten: het verhoogt de bloeddruk en de hartslag. In een warme omgeving, na uren dansen, is het hart al extra belast. Die combinatie kan problematisch worden, vooral voor mensen die niet weten dat ze een onderliggende hartaandoening hebben.

Combinatiegebruik

Op festivals worden vaak meerdere middelen door elkaar gebruikt. Het Trimbos-instituut noemt combinatiegebruik als een van de belangrijkste risicofactoren bij drugsincidenten op evenementen. Ketamine wordt regelmatig gecombineerd met alcohol, MDMA, cocaïne, lachgas of GHB. Elk van die combinaties brengt specifieke gevaren met zich mee.

De combinatie ketamine en alcohol is een van de meest voorkomende en een van de gevaarlijkste. Beide middelen onderdrukken het bewustzijn, maar op verschillende manieren. Alcohol verlaagt de ademhalingsaandrijving, ketamine veroorzaakt dissociatie en bewusteloosheid. Samen vergroten ze het risico op ademhalingsdepressie en braken in bewusteloze toestand, wat kan leiden tot verstikking (aspiratie).

De combinatie met GHB is eveneens bijzonder gevaarlijk. Beide middelen zijn verdovend en in combinatie kan het bewustzijn zo ver dalen dat er sprake is van een levensbedreigende situatie. Het NVIC (Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum) registreert regelmatig ernstige incidenten waarbij ketamine en GHB samen een rol spelen.

De combinatie met stimulerende middelen zoals MDMA of cocaïne belast het hart extra. Alle drie de middelen verhogen de bloeddruk en/of hartslag, wat het risico op cardiovasculaire complicaties vergroot.

Onbekende samenstelling

Ketamine die op festivals wordt gebruikt, is niet gecontroleerd door een apotheker. De zuiverheid, de sterkte en de aanwezigheid van verontreinigingen zijn onbekend, tenzij het middel is getest. In Nederland biedt het Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) van het Trimbos-instituut de mogelijkheid om drugs te laten testen bij een testservice. Op sommige festivals is Unity (een project van het Trimbos-instituut) aanwezig met testfaciliteiten.

Uit DIMS-analyses blijkt dat ketaminemonsters soms verontreinigingen bevatten of dat de sterkte sterk varieert. Er zijn ook gevallen bekend waarin andere stoffen als ketamine werden verkocht. Zonder testen weet je niet wat je inneemt.

Verminderd vermogen om hulp te vragen

Een van de meest onderschatte risico's van ketamine op een festival is dat je in een dissociatieve toestand niet goed in staat bent om hulp te vragen. Je kunt niet helder communiceren, je weet misschien niet waar je bent of hoe je bij de EHBO komt, en je bent afhankelijk van anderen die je toestand herkennen. In een drukke, lawaaiige omgeving valt iemand die stil op de grond zit of ligt niet altijd op.

Wat doe je als iemand in de problemen komt?

Als je op een festival iemand ziet die door ketamine in de problemen is gekomen, zijn er een aantal dingen die je kunt doen:

• Blijf bij de persoon. Laat iemand die onder invloed is niet alleen. In een k-hole is iemand kwetsbaar voor ongelukken, onderkoeling, diefstal en andere risico's.
• Leg de persoon in de stabiele zijligging als hij of zij niet aanspreekbaar is maar wel ademt. Dit voorkomt verstikking bij braken.
• Bel 112 als iemand niet ademt, een toeval heeft, agressief ademt (raspend, snurkend), blauwe lippen of nagels heeft, of als je twijfelt over de ernst van de situatie. Het festivalterrein heeft doorgaans een EHBO-post; vraag omstanders om de EHBO te waarschuwen terwijl jij bij de persoon blijft.
• Vertel hulpverleners wat er is gebruikt. Dit is niet strafbaar en het helpt de hulpdiensten enorm bij het kiezen van de juiste behandeling. Als je het weet: vertel welk middel, hoeveel, hoe lang geleden en of er andere middelen bij zijn gebruikt.
• Houd de persoon rustig. Iemand die uit een k-hole komt, kan verward en angstig zijn. Praat rustig, leg uit waar de persoon is en wat er gebeurt. Voorkom felle lichten of harde geluiden als dat mogelijk is.
• Geef geen water aan iemand die niet bij bewustzijn is. Er is een risico op verslikking. Water geven kan pas als iemand weer helder genoeg is om zelfstandig te drinken.

De rol van Unity en drugsvoorlichting op festivals

Unity, het uitgaansproject van het Trimbos-instituut, is op veel Nederlandse festivals aanwezig. Ze bieden informatie over drugs, testmogelijkheden en eerste hulp. De aanpak van Unity is gebaseerd op schadereductie: het doel is niet om gebruik te voorkomen (dat lukt bij volwassenen met voorlichting alleen niet), maar om de schade zo klein mogelijk te maken.

Op sommige festivals kunnen bezoekers hun middelen laten testen. De resultaten worden vertrouwelijk behandeld. Het testen van je middelen vertelt je iets over de samenstelling, maar neemt niet alle risico's weg. Ook een zuiver middel kan gevaarlijk zijn, afhankelijk van de hoeveelheid, de persoon en de omstandigheden.

De EHBO op grote festivals is doorgaans voorbereid op drugsincidenten. Ervaren artsen en verpleegkundigen weten wat ze moeten doen bij een ketamine-intoxicatie. Schroom niet om naar de EHBO te gaan als je je zorgen maakt over jezelf of over iemand anders.

Ketamine en de wet

In Nederland valt ketamine onder de Geneesmiddelenwet. Het is een receptgeneesmiddel dat alleen door een arts mag worden voorgeschreven. Het bezit en gebruik buiten medische context is daarmee niet legaal. Het is geen Opiumwetmiddel, wat soms voor verwarring zorgt over de juridische status. Maar het feit dat het niet op de Opiumwetlijsten staat, betekent niet dat het legaal is om te bezitten of te verhandelen.

Op festivals kunnen er controles plaatsvinden. Het is mogelijk om middelen in beslag te nemen. De juridische consequenties hangen af van de hoeveelheid en de context, maar het risico op een strafbaar feit is reëel.

Wanneer festivalgebruik een signaal kan zijn

Af en toe ketamine gebruiken op een festival is iets anders dan regelmatig gebruik. Maar voor sommige mensen is festivalgebruik de context waarin een patroon begint. Ketamine heeft verslavende eigenschappen en tolerantie bouwt snel op. Wie merkt dat het gebruik niet meer beperkt blijft tot festivals, dat de frequentie toeneemt of dat het lastig is om nee te zeggen, kan te maken hebben met een beginnende afhankelijkheid.

Signalen dat gebruik problematisch wordt, zijn onder meer: steeds vaker gebruiken, meer nodig hebben voor hetzelfde effect, moeite met stoppen, gebruik in je eentje of op doordeweekse dagen, en lichamelijke klachten zoals blaasproblemen of buikpijn. Het Trimbos-instituut biedt informatie over wanneer gebruik overgaat in problematisch gebruik, en waar je hulp kunt vinden.

Als je je zorgen maakt over je eigen gebruik of dat van iemand anders, kun je terecht bij je huisarts, bij de verslavingszorg (zoals Jellinek of Novadic-Kentron), of bij het anonieme informatienummer van de drugsinfo-lijn.

Schadereductie is geen goedkeuring

Schadereductie-informatie geven is iets anders dan gebruik goedkeuren. Ketamine.nl geeft geen gebruiksinstructies en moedigt het gebruik van ketamine buiten medische context niet aan. Maar we erkennen dat mensen drugs gebruiken, en dat eerlijke informatie over risico's levens kan redden. Dat is de reden dat organisaties als Unity en het Trimbos-instituut schadereductie als benadering hanteren.

De keuze om wel of niet te gebruiken is persoonlijk. Maar die keuze kan alleen goed geïnformeerd zijn als je de risico's kent. En op een festival zijn die risico's groter dan thuis.