Ketamine en alcohol: een gevaarlijke combinatie

Waarom deze combinatie extra risico's geeft

Ketamine en alcohol zijn allebei stoffen die het centrale zenuwstelsel remmen. Alcohol is een breed werkende demper: het vertraagt hersenactiviteit, verlaagt het reactievermogen en ontspant spieren. Ketamine werkt via de NMDA-receptoren en heeft ook een dempend effect, hoewel het mechanisme verschilt van alcohol.

Wanneer beide stoffen tegelijkertijd in het lichaam aanwezig zijn, versterken ze elkaars remmende werking. De effecten stapelen zich niet zomaar op — ze versterken elkaar op een manier die moeilijk te voorspellen is. De mate van versterking hangt af van de hoeveelheden, het tijdstip van inname, lichaamsgewicht, gewenning en individuele gevoeligheid.

Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) beschouwt de combinatie van ketamine met alcohol als een risicoverhogende factor bij intoxicaties. In de praktijk ziet het NVIC regelmatig meldingen waarbij de combinatie van deze stoffen leidt tot ernstigere klachten dan bij gebruik van een van beide stoffen afzonderlijk.

Ademhalingsdepressie

Een van de ernstigste risico's van de combinatie ketamine en alcohol is ademhalingsdepressie. Beide stoffen remmen de ademhaling. Ketamine doet dit in mindere mate dan veel andere verdovende middelen, maar in combinatie met alcohol neemt dit risico toe.

Bij ademhalingsdepressie vertraagt de ademhaling tot een gevaarlijk laag niveau. In het ergste geval stopt de ademhaling helemaal. De persoon kan dit zelf niet meer waarnemen omdat het bewustzijn verlaagd is. Omstanders herkennen ademhalingsdepressie aan trage of oppervlakkige ademhaling, blauwe lippen of vingertoppen, snurkende geluiden, en het niet meer reageren op aanspreken of aanraken.

Het risico op ademhalingsdepressie is hoger wanneer iemand al flink alcohol gedronken heeft voordat ketamine wordt gebruikt. Alcohol verlaagt het bewustzijn en de reflexen al, waardoor het lichaam minder goed in staat is om zichzelf te beschermen.

Verstikkingsgevaar door braken

Zowel ketamine als alcohol kunnen misselijkheid en braken veroorzaken. De combinatie vergroot deze kans. Dat is op zichzelf al vervelend, maar het wordt levensgevaarlijk wanneer iemand braakt terwijl het bewustzijn verlaagd is.

In liggende positie kan braaksel in de luchtwegen terechtkomen. Dit heet aspiratie. Omdat de beschermende reflexen — zoals het hoest- en slikreflex — onderdrukt worden door zowel ketamine als alcohol, kan iemand in braaksel stikken zonder wakker te worden. Aspiratie van braaksel is een van de meest voorkomende oorzaken van overlijden bij intoxicaties met meerdere stoffen.

Het Trimbos-instituut noemt verstikking in braaksel als een van de acute risico's bij het combineren van ketamine met andere dempende stoffen. Deze waarschuwing geldt nadrukkelijk voor de combinatie met alcohol.

Bewustzijnsverlies en de k-hole

Ketamine kan bij hogere doseringen een toestand van diepe dissociatie veroorzaken, in de gebruikerswereld bekend als de “k-hole”. In deze toestand verliest iemand het contact met de omgeving, kan niet meer bewegen en heeft geen besef van tijd of ruimte. Alcohol verlaagt de drempel voor deze toestand: minder ketamine is nodig om in een k-hole te raken.

Bewustzijnsverlies door de combinatie van ketamine en alcohol brengt extra gevaren met zich mee. Iemand die bewusteloos is, kan zich niet verplaatsen naar een veilige plek, kan niet om hulp vragen, en is kwetsbaar voor hypothermie (onderkoeling), verwondingen door vallen, en — in het ergste geval — seksueel geweld of beroving.

Het risico op letsel neemt toe omdat alcohol de balans en coördinatie al verstapt voordat ketamine wordt gebruikt. De combinatie maakt vallen, botsen en uitglijden waarschijnlijker.

Effecten op hart en bloeddruk

Ketamine verhoogt over het algemeen de hartslag en bloeddruk. Alcohol heeft een wisselend effect: aanvankelijk kan het de bloeddruk verlagen, bij chronisch gebruik juist verhogen. De combinatie maakt de cardiovasculaire effecten onvoorspelbaar.

Bij mensen met een bestaande hartaandoening, hoge bloeddruk of vaatproblemen zijn deze onvoorspelbare schommelingen extra risicovol. Het RIVM merkt op dat de cardiovasculaire effecten van ketamine bij combinatiegebruik minder goed onderzocht zijn dan bij gebruik van ketamine alleen.

Verminderd oordeelsvermogen

Alcohol tast het oordeelsvermogen aan. Iemand die al alcohol gedronken heeft, kan minder goed inschatten hoeveel ketamine er genomen is, of er nog meer genomen zou moeten worden, en wanneer het tijd is om te stoppen. Deze verminderde zelfcontrole vergroot de kans op een overdosis of een ongecontroleerde situatie.

Onderzoek van Winstock en collega's (2012) laat zien dat een aanzienlijk deel van de ketamine-gerelateerde spoedeisende hulpopnames gepaard gaat met gelijktijdig alcoholgebruik. De combinatie verhoogt niet alleen de ernst van de intoxicatie, maar ook de kans dat iemand in een situatie belandt waar medische hulp nodig is.

Wat te doen bij een noodgeval

Als iemand bewusteloos raakt, moeilijk ademt, niet meer reageert, of braakt terwijl het bewustzijn verlaagd is, bel dan direct 112. Wacht niet af en probeer niet zelf in te schatten of het “wel meevalt”.

In afwachting van de ambulance kun je het volgende doen:

Stabiele zijligging. Leg de persoon op de zij, met het hoofd iets naar beneden gericht. Dit voorkomt dat braaksel in de luchtwegen terechtkomt. Zorg dat de mond vrij is.

Luchtwegen vrijhouden. Controleer of er niets in de mond zit dat de ademhaling blokkeert. Kantel het hoofd licht achterover om de luchtweg te openen.

Blijf bij de persoon. Controleer regelmatig of de persoon nog ademt. Als de ademhaling stopt, begin met reanimatie als je dat kunt. De 112-centralist begeleidt je hierbij telefonisch.

Geef informatie aan hulpverleners. Vertel de ambulancemedewerkers welke stoffen er gebruikt zijn, hoeveel, en wanneer. Dit helpt hen bij de behandeling. Je kunt hier geen strafvervolging voor krijgen.

Houd de persoon warm. Bewusteloze mensen koelen snel af, zeker buiten of in koude ruimtes. Leg een jas of deken over de persoon.

Langetermijnrisico's van combinatiegebruik

Regelmatig combineren van ketamine en alcohol verhoogt de belasting op de lever. Beide stoffen worden door de lever afgebroken, en gelijktijdig gebruik vertraagt het metabolisme van beide stoffen. Hierdoor blijven ze langer in het lichaam actief, wat de schadelijke effecten verlengt.

De blaas wordt ook extra belast. Ketamine staat bekend om blaasschade bij regelmatig gebruik, en alcohol — als diureticum — vergroot de urineproductie. De combinatie kan de irritatie van de blaas versterken.

Daarnaast verhoogt regelmatig combinatiegebruik het risico op psychische afhankelijkheid van beide stoffen. Het patroon “drinken en dan ketamine” kan een gewoonte worden die lastig te doorbreken is.

Context in Nederland

In het Nederlandse uitgaansleven komt de combinatie van ketamine en alcohol regelmatig voor. Ketamine wordt vaak gebruikt op feesten en festivals waar ook alcohol beschikbaar is. Uit onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt dat een substantieel deel van de ketaminegebruikers de stof combineert met alcohol.

EHBO-posten op festivals en in het uitgaansleven behandelen regelmatig mensen met klachten door deze combinatie. De klachten variëren van misselijkheid en desoriëntatie tot bewusteloosheid en ademhalingsproblemen.